کلمات کلیدی: بورس الکترونیک، "نزدک"، شبکههای ارتباطی الکترونیک، معامله الکترونیک.
1) مقدمه
بزرگترین دستاورد فنآوریهای نوین برای بشر از میان بردن فاصلههای مکانی و زمانی و شاید به تعبیری عمیقتر"بی معنا کردن" فاصلههاست. ظهور اینترنت و فراگیر شدن آن در سرتاسر دنیا امکان برقراری ارتباط و تعامل غیر مستقیم وآنی بین جوامع را تقریباً در هر حوزهای از زندگی انسانی فراهم آورده است. پیوند مبارک فنآوری و مصرف کننده، دنیایی از فرصتهای نامحدود را رقم زده است .دنیای دیجیتال که در آن جغرافیا"،زمان، ومکان بی معنایند؛ اطلاعات و تحلیلها فراگیر شدهاند؛ ابداعات بشری،" اکتشافات، جزو وقایع روزمره به شمار میآیند.فنآوری به ایدهها، اطلاعات، و پول امکان داده تا از جایی به جای دیگر جریان داشته باشند.[1]
حوزه بازار سرمایه و بورس اوراق بهادار نیز از این اصل مستثنی نبوده و دادو ستد اوراق بهادار که دیرزمانی تنها به واسطه حضور طرفین دادو ستد در یک مکان فیزیکی (تالار بورس) و محدوده زمانی خاص (ساعات معاملاتی) انجام میگرفت، امروزه ظرف 24 ساعت و بدون حضور طرفین معامله درکمتر از چند ثانیه انجام میشود. ایده «بورس الکترونیک» و معامله اینترنتی سهام برای اولین بار با راهاندازی سامانه معاملاتی خودکار « "نزدک" » ( NASDAQ )* در فوریه 1971 ایالات متحده محقق شد. هرچند، قالب اولیه این بازار در بدو شکلگیری به یک تابلو اعلانات رایانهای محدود میشد، لیکن به مدد پیشرفتهای فنآوری رفته رفته قالب پیشرفته امروزی خود را پیدا کرد. تعداد مقالات و پژوهشها در حوزه بورس الکترونیک و معاملات اینترنتی سهام در ایران به عدد انگشتان دست نیز نمیرسد، حال آنکه این پدیده روز به روز جایگاه پررنگتری در عرصه معاملات اوراق بهادار بازکرده و تحلیل گران سخن از شکلگیری یک «بورس الکترونیک بینالمللی » به عنوان یک فرا انقلاب به میان میآورند. در بخش نخست مقاله ماهیت بازارهای الکترونیک، فرآیند شکلگیری و علل زمینهساز و تسریعکننده آنها را مورد توجه قرار میدهیم. انتظار میرود خوانندگان در این بخش پاسخی مناسب برای این پرسش احتمالی خود دریافت کنند: فلسفه وجودی بازارهای الکترونیک و عوامل زمینهساز آن چه بوده است؟ تأکید اصلی مقاله حاضر بر بازار بورس "نزدک" و فرآیندهای آن میباشد، لذا تبیین ساختار نوعی بازارهای بورس الکترونیک ضروری است. از این رو در بخش دوم قالب بازارهای الکترونیک و سازوکار و کارهای اجرایی آن تبیین خواهد شد. این بخش میتواند به پرسشهای مربوط به نحوه عملکرد این بازارها و انجام معاملات در آن پاسخ دهد. شبکههای ارتباطی الکترونیک (Electronic Communication Networks)،به عنوان سامانههای معاملاتی خودکاری که کار معادل یابی سفارشهای خرید و فروش را انجام میدهند، بیشترین نقش را در بازارهای الکترونیک سهام ایفا میکنند و در واقع رکن اصلی بازارهای بورس الکترونیک به شمار میآیند. با ظهور این شبکهها در اواخر دهه1990 امکان انجام معاملات خودکار خارج از بورس (over-the counter) عملاً فراهم شد. بخش سوم مقاله فرآیند شکلگیری این شبکهها، ویژگیها و مزایا و معایب آنها را تبیین و عمدهترین شبکههای ارتباطی الکترونیک دنیا را معرفی میکند. بخش چهارم به توصیف تحولات تاریخی منتهی به شکلگیری بورس الکترونیک "نزدک" در ایالات متحده میپردازد. در این بخش قالب اولیه بازار "نزدک" و تحولات شکلی این بازار توضیح داده میشود. تولد "نزدک" دستاوردهای ارزشمندی چون حذف واسطهها و کاهش هزینههای معاملاتی برای فعالان بازار سرمایه به ارمغان آورده است. هرچند، به اعتقاد برخی تحلیل گران هزینه فایده استفاده از سامانههای الکترونیک سهام در برابر مزایای بالفعل موجود در بازارهای تالاری من جمله امنیت معاملاتی ناچیز است. در بخش چهارم مقاله مزایا و معایب معامله سهام از طریق "نزدک" مورد تحلیل قرار خواهد گرفت. بورس "نزدک" اززمان شکلگیری حجم عمدهای از معاملات بازار سهام بورسهای دنیا بهویژه سهام شرکتهای دارای فنآوری برتر را به خود اختصاص داده است. این تحولی چشمگیر در حوزه بازار سرمایه قلمداد میشود، لیکن این به معنای نفی کارکردهای سنتی بورسهای تالاری بهویژه بورس نیویورک نیست. بخش پنجم به مقایسه کارکردهای این دو بازار میپردازد. تحولات فنآوری ساختار بازارهای مالی را تحت تأثیر قرار داده است. چالشهایی چون شفافیت اطلاعاتی، امنیت و سلامت سامانههای معاملاتی، توزیع عادلانه اطلاعات و رفع تبعیض در روابط مشتری و کارگزار همواره میتواند کارآمدی بازارهای الکترونیک، خاصه بورس "نزدک" را تهدید کند. در بخش ششم ساختار قانونی پیشبینی شده در بورس "نزدک" جهت مواجهه با چالشهایی از این دست مورد توجه قرار میگیرد. مهمترین پرسشی که در خصوص بازار الکترونیک "نزدک" مطرح میشود نحوه انجام سفارشهای خرید و فروش سهامداران است. منظور از " معامله آنلاین " چیست؟ سفارشها چگونه وارد سامانه الکترونیکی میشود؟ نظام دریافت و پرداخت چگونه است؟ اینها از جمله پرسشهایی خواهند بود که احتمالاً بخش هفتم با ذکر مثال به آنها پاسخ میدهد. سرمایهگذاری در بازارهای الکترونیک با چنان آهنگ تندی رو به رشد است که برخی تحلیل گران از هم اکنون نوید یک بورس الکترونیک بینالمللی را به سرمایهگذاران میدهند. با تحقق این مهم حجم انبوهی از سرمایه در سرتاسر دنیا به گردش در خواهد آمد و هر کس از هر گوشه از این کره خاکی قادر به معامله سهام شرکتهای بینالمللی خواهد بود و بی شک پیامدهای اقتصادی چشمگیر جریان هرچه فزونتر سرمایه در دنیا بر همگان روشن است. اما تا تحقق این فرا انقلاب مالی راهی پرپیچ و خم باقی است و برای عبور موفقیت آمیز از آن نیاز به سازوکارهای ازپیش تعیین شده مؤثر است. بخش هشتم به این مهم خواهد پرداخت. در نهایت، مقاله نتیجه خواهد گرفت که بازار "نزدک" به عنوان بزرگترین و فعالترین بورس الکترونیک دنیا ضمن برخورداری از مزایای استثنایی، برای جذب هرچه بیشتر سرمایهها باید بر مشکلاتی همچون بیثباتی قیمت سهام، شفافیت اطلاعات، عدم نقدشوندگی احتمالی سهام، سلامت سامانه معاملاتی و امنیت آن و بیاعتمادی سرمایهگذار به این سامانهها و چالش ناآگاهی سرمایه گذران غلبه کند.
2) ظهور بورس الکترونیک
فنآوریهای پیشرفته تأثیر بهسزایی بر ماهیت و ساختار بازارهای مالی برجای گذارده است. دادوستد اوراق مالی به لحاظ تاریخی نیازمند حضور دادوستدکنندگان در اماکن خاص و ارتباط رودر روی آنها بوده است. توسعه فنآوریهای الکترونیک و فراگیر شدن اینترنت رفته رفته اغلب بازارهای بورس دنیا از قبیل بورس لندن، توکیو و فرانکفورت را به سمت معاملات الکترونیک (online trading) سوق داد. این تحول با توجه به کاهش هزینههای معاملاتی، سرعت اجرای معاملات و از بین رفتن محدودیتهای زمانی و مکانی برای معامله اوراق بهادار میتوانست بهاندازه کافی برای سرمایهگذاران جذاب باشد. قدرت حقیقی اینترنت در تغییر شیوههای سرمایهگذاری و افزایش میزان صرفه جویی افراد، در پدید آوردن یک بورس الکترونیک خودکار و متمرکز نهفته است. معامله الکترونیک واسطههای حرفهای و مبالغ اضافی را که آنان برای کاهش مخاطره و افزایش نقدینگی ایجاد میکنند از بین میبرد. بدین ترتیب سرمایهگذاران بیشتری جذب بازار شده و هزینههای معامله نیز کاهش مییابد.[2]
نوآوریهای عرصه ارتباطات و رایانه امکان ثبت سفارش الکترونیک و انتشار گسترده قیمتها و اطلاعات معاملاتی را فراهم کرده و اشکال جدیدی از سامانههای معاملاتی را بوجود آورد. این نوآوریها سهامداران را از ارتباط مستقیم و رو در رو درتالارهای معاملاتی و شبکههای تلفنی بینیاز کرد. فنآوری جدید هزینههای راهاندازی سیستمهای معاملاتی جدید را پایین آورده و موانع ورود رقبای جدید را کاهش میدهد.سرانجام، پیشرفتهای فنآوری ارتباطات فرآیند ثبت سفارش را سرعت بخشیده و انتقال اطلاعات بازار به گروه وسیعتری از فعالان را امکانپذیر میسازد. سامانههای اجرای الکترونیک معاملات در سطح بینالمللی به طرز قابل توجهی گسترش یافته و بازارهای بورس جدید تقریباً تمام الکترونیک هستند.[3]
اساساً کاربرد وسایل ارتباطی الکترونیک در خدمات مالی به سالهای پیش از دهه 1970 باز میگردد. در سال 1918، سامانه پرداخت "فدوایر" (Fedwire) امکان پرداخت الکترونیک بین بانکی را از طریق تلگراف فراهم کرد. از آن زمان تا به حال، کاربرد وسایل ارتباطی الکترونیک در سامانههای پرداخت روز به روز گسترش یافته است. در حال حاضر، تقریباً تمام پرداختهای کلان میان بانکها و شرکتهای بزرگ به صورت الکترونیک انجام میشود. این کاربرد اولیه وسایل ارتباطی الکترونیک درصنعت خدمات مالی بیانگر یکی از ویژگیهای بارز ارتباطات اینترنتی است: وسایل ارتباطی تلگرافی نیاز به حمل فیزیکی سکه و ارز را منتفی ساخته و از اهمیت فاصلهها کاستند. اکنون، وسایل ارتباط الکترونیک جایگزین مبادلات ارزی موجود شدهاند.[4]
امکان معامله آنلاین از طریق *Instinet ازسال 1969 برای سرمایهگذاران نهادی(نظیر مؤسسات مالی) فراهم بوده است، ولی سرمایهگذاران فردی تا همین اواخر از این امکان برخوردار نبودند.لیکن با دسترسی راحتتر افراد به فنآوریهای نوین، بهویژه اینترنت اوضاع تا اندازه زیادی تغییر کرده است. امروزه، 9 شبکه ارتباطات الکترونیک (ECOs) معاملات سهام- یک چهارم کل معاملات سهام NASDAQ – را خارج از بازارهای بورس سنتی انجام میدهند. در حال حاضر، Instinetکه متعلق به "هلدینگ رویتر" است، بزرگترین شبکه ارتباطات الکترونیک دنیا است که دو سوم از کل معاملات الکترونیکی خارج از بازار را انجام میدهد. سایر شبکههای عمده عبارتند از Island، که در 1998، طی 9 ماه سفارشاتی به ارزش بیش از 187 میلیارد دلار انجام داد;Tradebook ، متعلق به "بلومبرگ" و Archpeligo. در ژانویه 1999، مدیرانGoldman Sach و E-trade با خریداری 25٪ از سهم Archpeligo باور خود را به آینده شبکههای ارتباطات الکترونیک نشان دادند.صنعت خدمات مالی محدودیتهای استفاده از اینترنت را برای سالها کنار زد.در 1995 شرکت Capital Wit، «بوردهای معاملاتی» اینترنتی را در وب سایت خود (www.i-cap.com ) معرفی کرد که نحوه عملکرد معامله آنلاین را نشان میداد. از سال 1995، شرکت اطلاعرسانی الکترونیک سهام در انگلستان امکان معامله اینترنتی سهام را به امید شکستن انحصار بورس لندن برای سرمایهگذاران فراهم کرد.[5]
امروزه، اغلب بازارهای بورس دنیا از سامانههای معاملاتی الکترونیک برخوردارند. بازار "نزدک" در سال 1971 در ایالات متحده راهاندازی شد و به معاملهگران امکان داد که معاملات خارج از بورس را از طریق یک سامانه الکترونیک متشکل از صفحات متصل به هم انجام دهند. این بازار به سرعت رشد کرده و اکنون به یکی از بازارهای عمده اوراق بهادار در ایالات متحده تبدیل شده است. فشارهای قانونی اواسط دهه 1990 باعث ورود بسیاری از شبکههای ارتباطی الکترونیک به معاملات بازار "نزدک" گردید. سامانههای الکترونیک به طیف گستردهای از فعالان بازار امکان میدهد سفارشهای معین (منظور سفارش خرید و فروش سهام به قیمتهای مختلف است) را مشاهده و معاملات را به شکل الکترونیک انجام دهند. اخیراً، بازارهای بورس سنتی (از جمله بورس نیویورک) سامانههای اجرای معاملات خودکار را برای انجام سفارشهای کوچک و هم به عنوان لوازم اولیه انجام معاملات، جایگزین سامانههای معاملاتی تالاری کردهاند.
3) ساختار بازارهای الکترونیک اوراق بهادار
ساختار بازار یک سامانه معاملاتی الکترونیک در برگیرنده مجموعه قوانین و مقرراتی است که سازو کارهای اجرایی معاملات الکترونیک، میزان قیمت و اطلاعات منتشره اوراق بهادار در این بازار را تعیین میکند.ساختارهای بازار بسیار متنوعاند. سه نوع ساختار عمومی بازار عبارت از:
· ثبت سفارش معین
· مزایده تک _ قیمتی
· قیمتگذاری باز
در سامانه الکترونیک ثبت سفارش معین معاملهکنندگان بهطور دائم پیشنهادهای خرید و فروش خود را از طریق سامانه برای سایر معاملهگران ارسال میکنند. سفارش معین عبارت است از سفارش خرید حجم مشخصی از یک ورقه بهادار به قیمتی معین یا زیر قیمتی معین و سفارش فروش یک ورقه بهادار به قیمتی بالاتر از قیمت معین ثبت سفارشهای خرید و فروش معمولاً بر اساس قیمت و سپس زمان دستهبندی میشود.ثبت سفارش، سفارشهای خرید را به قیمت نزولی و سفارشهای فروش را به قیمت صعودی فهرست میکند. معمولاً، سفارش معین، هویت کاربر، زمان ثبت سفارش ودورهای را که سفارش خوب است نشان نمیدهد.سفارشها یا قبلاً در ثبت سفارش وجود داشته و کاربر بر اساس آن معامله را انجام میدهد و یا وجود نداشته که در این صورت کاربر سفارش جدیدی وارد ثبت سفارش میکند.اگر پیشنهاد خرید وفروش یک سهم در ثبت سفارش موجود باشد و کاربر سفارشی به همان قیمت یا قیمتی بهتر ازآن پیشنهاد دهد، ثبت سفارش به طورخودکار و آنی سفارشها را با یکدیگر معادل نموده و معامله انجام میشود.ثبت سفارش میتواند برای سفارشهای در حال ورود یک یا چند سفارش معادل پیدا کند.
در سامانه مزایده تک- قیمتی کاربران میتوانند پیشنهادهای خرید و فروش خود را طی یک دوره زمانی ارایه کنند، اما سیستم، تمامی معاملات را در یک مقطع زمانی واحد به قیمتی واحد اجرا میکند.این سامانه معمولاً برای افزایش حجم کل معاملات، قیمت معاملاتی را با توجه به پیشنهادات خرید و فروش موجود محاسبه میکند.پیشنهادات خرید و فروش دارای پایینترین قیمت، درست مثل قیمت محاسبه شده توسط سامانه که وارد فرآیند معامله شده است، مشمول یک سری قوانین حق تقدم میشود.این ساختار با توجه به نوع سفارش و نمایش اطلاعات سفارش، متنوع است.
برخی سامانههای معاملاتی الکترونیک قیمتهای معاملاتی خود را صریحاً با ارجاع به قیمتگذاری و عملکردهای فروش سایر بازارها تعیین میکنند. برخی سامانهها با ارزیابی شرایط بازار در بازار ثانویه و سپس قیمتگذاری معاملاتشان به قیمتی بهتر از بهترین قیمت بازار ثانویه که به هنگام ورود سفارش موجود است، احتمال افزایش قیمت را منظور میکنند. قیمتها یا میتوانند طی زمان معامله تغییر کنند – البته اگر زمان انجام معامله در سامانه درست برابر با زمان انجام معاملات در بازار اولیه مربوطه باشد -و یا در سطح ثابتی باقی بماند مثل قیمت نهایی سهم پس از پایان زمان انجام معامله .اجرای معاملات دریک سامانه به جای اولویتهای موجود در بازار اولیه میتواند مبتنی بر اولویتهای ثانویه مختلف باشد. در حال حاضر، شرکت کارگزاری و خدمات معاملاتی بزرگترین سامانه معاملاتی منفعل را _ با عنوان POSIT _ راهاندازی کرده است که حجم معاملات آن در سال 2002 به 7¸7 میلیارد دلار رسید و نرخ رشد سالانه آن تقزیباً 50 ٪ است. POSIT معا ملات را در بازار اولیه براساس میانگین تفاوت قیمت پیشنهادی خرید و فروش _ یعنی تفاوت میان پایینترین قیمت فروش فروشنده و بالاترین قیمت خرید خریدار _ به هنگام معادل یابی قیمتها قیمتگذاری میکند.POSIT روزانه هشت بار _ از 9:40صبح تا 3 بعد از ظهر _ به طور مخفیانه سفارشهای خرید و فروش را با هم مقایسه و معادلیابی میکند.در صورت عدم تعادل بین سفارشهای خرید وفروش، سامانه برای معادل یابی تعداد سفارشها در طرف کمتر به طور تصادفی سفارشهایی را از طرف بیشتر انتخاب میکند.سفارشهایی که سامانه انتخاب نمیکند اجرا نخواهد شد.[6]
4) شبکههای ارتباطی الکترونیک*
شبکههای ارتباطی الکترونیک بزرگترین سامانههای معاملاتی الکترونیک در دنیا به شمار میروند. بر اساس تعریف کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا( SEC) شبکههای ارتباطی الکترونیک به « سامانههای معاملاتی الکترونیکی اطلاق میشود که به طور خودکار سفارشهای خرید و فروش را به قیمتهای معین معادل یابی میکنند». کمیسیون بورس و اورا ق بهادار،ECN ها را مکمل بازارهای اوراق بهادار پیشرفته قلمداد میکند. در آگوست 2002،ECN ها تقریباً 40 درصد از حجم اوراق بهادار NASDAQ را به خود اختصاص دادند. ساختارECN ها به طور متعارف شبیه سامانههای ثبت سفارش معین است. در حال حاضر، چندین ECN در بازار NASDAQ ثبت نام کردهاند (از قبیلAttain، Archipelago، Brass Utility، Bloomberg Tradebook، Instinet، Island، Nexttrade و .(Track
ECN ها امکانات الکترونیک لازم برای سرمایهگذاران فراهم میکنند تا مستقیماً با یکدیگر معامله کنند. ECNها صرفاً سازوکارهایی برای معادل یابی سفارشهای خرید و فروش به شمار میآیند. استفاده از سامانههای ارتباطی و معادلیاب خودکار منجر به کاهش هزینههای معاملاتی شده است. ECNها با معادلیابی بیواسطه برای سفارشهای خریداران و فروشندگان واسطههای انسانی مثل دلالان راکنار زده و بازدهی آنها را پایین میآورند. ECNها فرآیند اجرای معامله را نیز تسریع میبخشند. آنها بابرخورداری از فنآوریهای پیشرو معاملات را بسیار سریعتر از سامانههای معاملاتی سنتی موجود در بازار اجرا میکنند. برای نمونه،میانگین زمان اجرای معامله از طریق ECN دو یا سه ثانیه است، در حالیکه همین فرآیند از طریق بورس بیش از بیست ثانیه به طول میانجامد.علاوه بر این، ECNها نسبت به بازارهای سنتی به طول معمول اطلاعات کاملتری در اختیار سرمایهگذاران خود قرار میدهند زیرا اطلاعات ثبت سفارش خود را در اختیار آنها قرار میدهند.این اطلاعات به سرمایهگذاران امکان میدهد شرایط بازار را بهتر ارزیابی کرده و سیاست معاملاتی خود را بهبود بخشند.
ECNها فقط قیمت و حجم یک سفارش را نشان میدهند و از این رو هویت معاملهگر ناشناخته میماند. ناشناختگی بالقوه برای سرمایهگذاران نهادی مطلع حائز اهمیت است، زیرا ممکن است معاملهگران کماطلاع سعی در تقلید استراتژی آنها داشته باشند. از این گذشته، اگر دیگر فعالان بازار اطلاعات قبلی یا همزمان راجع به معاملات به دست آورند، ممکن است پیشدستی کرده و بکوشند قبل از سرمایهگذاران حقوقی معامله کنند.
ECNها ثبت سفارش معین خود را در دسترس کارگزاران و مشتریان آنها قرار میدهند. آنها معمولاً سعی میکنند سفارشهای معین مشتری را ابتدا در درون خود ECN معادل یابی کنند. اگر ECNها برای سفارشهای خود معادلهای داخلی پیدا کنند معامله بلافاصله انجام میشود.برخی ECNهای بزرگ مثل Instinet و Island بیش از 70 درصد از حجم سفارشهایشان را در داخل معادلیابی میکنند. اما اگر ECNها برای سفارشهای خود معادل داخلی پیدا نکنند چند گزینه در اختیار مشترکان خود قرار میدهند. به اینترتیب که مشترک یا میتواند سفارش معین خود را در ثبت سفارش ECN باقی بگذارد، یا میتواند سفارش خود را ملغی کند و یا اینکه سفارش را به سایر ECNها یا بازارها ارسال کند.
ECNها معمولاً با هدف قرار دادن مشتریان مختلف و اتخاذ استراتژیهای گوناگون با هم رقابت میکنند. برخی ECNها مثل Island تنها سفارشهای معین را اجرا میکنند که اصطلاحاً به آنها ECNهای تک- مقصدی (destination –only) گفته میشود. ECNهای تک مقصدی به ECNهایی گفته میشود که سفارشها در آنها فقط در صورت ملغی شدن، از ECN خارج میشود خواه این سفارشها در جای دیگر قابل اجرا باشد، خواه نباشد.
اگر معادلی برای سفارش پیدا نشود، ECN سفارش را برای NASDAQ ارسال میکند تا با اعلام قیمت (quote)، معامله با یک سفارش جدید صورت گیرد.برخی ECNها هم سفارشهای بازار ( سفارش خرید و فروش سهم به بهترین قیمت موجود) و هم سفارشهای معین را اجرا میکنند.اگر برای یک سفارش معادل داخلی پیدا نشود، ECNآن را برای یافتن بهترین قیمت به NASDAQ ارسال میکند. ECNهایی که سفارش خود را به خارج ارسال میکنند به شدت به دنبال نقدینگی خارجی هستند. چنانچه بهترین پیشنهاد داخلی خرید و فروش،یعنی بهترین قیمت موجود در کل بازار متعلق به بازار دیگری باشد،این نوع ECNها سفارشها ی خود را به آنجا ارسال میکنند ECNهایی که سفارش خود را به خارج ارسال میکنند از بهترین مشتریان ECNهای تک_ مقصدی به شمار میروند.
5) تولد "نزدک"
ایده « بورس الکترونیک » و معامله اینترنتی سهام برای اولین بار با راهاندازی سامانه معاملاتی خودکار « "نزدک" » در ایالات متحده محقق شد. هرچند، قالب اولیه این بازار در بدو شکلگیری به یک تابلو اعلانات رایانهای محدود میشد، زمانی که عملاً هیچ رایانه و اینترنتی در کار نبود، لیکن به مدد پیشرفتهای فنآوری، "نزدک" رفته رفته قالب پیشرفته امروزی خود را پیدا کرد. در سال 1961، کنگره آمریکا به کمیسیون بورس اوراق بهادار اجازه داد مطالعاتی در خصوص تفکیک بازار خارج از بورس انجام دهد. کمیسیون بورس اوراق بهادار نیز اتوماسیون را به عنوان یک راه حل ممکن پیشنهاد کرد و انجمن ملی معاملهگران اوراق بهادار (the National Association of Securit Dealers ) را برای پیاده سازی اتوماسیون تعیین کرد. در فوریه سال 1971 سامانه اعلام قیمت خودکار انجمن ملی معاملهگران اوراق بهادار (NASDAQ ) انجام معاملات را با معامله اوراق بهادار 2500 شرکت خارج از بورس آغاز کرد. در سال 1982 سامانه معاملاتی بازار ملی (National Market System ) به منظور معامله سهام 40 شرکت خارج از بورس که دارای بالاترین حجم معاملات بودند راهاندازی شد. در سال 1983 سامانه کمکی اجرای رایانهای معاملات (Computer Assisted Execution System ) برای اجرای معاملات سامانه بازار ملی راهاندازی شد.درسال 1984 سامانه اجرای معاملات جزء سوپرسوئس(SOES - Small Order Execution Systemthe ) برای اجرای خودکار سفارشهای جزء با توجه به بهترین اعلام قیمتها راهاندازی شد و به این ترتیب حجم و میزان بازدهی معاملات را بالا برد. در سال 1985، شاخص "نزدک" شامل 100 شرکت بزرگ داخلی و بینالمللی غیر مالی موجود در "نزدک" ایجاد شد. در1987، پایگاه معاملاتی رایانهای "نزدک" انعطافپذیری و سرعت بیشتری به خدمات معاملهگران داد. در 1988، سامانه پیشرفته اجرای رایانهای معاملات ( - Advanced Computerized Execution System the) به بازار سازان امکان داد تا حجم قابل توجهی از سفارشها را به طور خودکار اجرا کنند. در سال، 1989 سرویس جدید تأیید خودکار معاملات ( Automated Confirmation Transaction the ) با ارایه مقایسههای روزانه معاملات تلفنی، امنیت سامانه را تقویت کرد.در سال 1990، سلکت نت SelectNet امکان جستجو و اجرای معاملات را به بهترین قیمت و در بالاترین حجم فراهم نمود. سلکت نت به کارگزار و معاملهگر اجازه میداد تا سفارشها را برای یکدیگر ارسال کرده و سفارشهای بزرگتر از سوپرسوئس را انجام دهند. درسال 1991، ارایه سرویس بینالمللی "نزدک" (NASDAQ International Service ) مؤسسات و سرمایه گذران سرتاسر دنیا را قادر ساخت در طول ساعات معاملاتی اروپا در شبکه فرا- آتلانتیکی "نزدک" شرکت کنند. در همین سال، "نزدک" اولین تلویزیون تبلیغاتی خود را راهاندازی کرد. در سال 1993، "نزدک" با ارایه سه شاخص جدید به سرمایهگذاران امکان داد تا صنایع پیشروی اصلی شامل زیست فنآوری، رایانه و ارتباطات از راه دور را دنبال کنند. در سال 1994، حجم معاملات سالانه بورس "نزدک" از حجم معاملات بورس نیویورک بیشتر شد. در سال 1995، ایستگاه کاری دوم "نزدک" افتتاح و سامانه پیشرفته نظارتی رادار , RADAR ارایه شد. در سال 1996، وب سایت "نزدک" با عنوان (www.nasdaq.com) راهاندازی و سریعاً به یکی از پربینندهترین سایتهای سرمایهگذاری دنیا در اینترنت تبدیل شد. در سال 1997، کمیسیون بورس اوراق بهادار آمریکا، طرح جدید "نزدک" را برای کاهش کارمزد اعلام قیمت از 8/1 دلار به 16/1 دلار برای معاملات بالای 10 دلار پذیرفت. قوانین جدید کنترل سفارش کمیسیون اوراق بهادار به اجرا گذاشته شد که محدودیتهایی را بر تفاوت قیمت پیشنهادی اعمال و اطلاعات بازار را افزایش داد. در سال 1997، "نزدک" اولین بازار خود را در نیویورک افتتاح کرد و به عنوان اولین بازار سهام دنیا اقدام به ارایه خدمات اینترنتی تحت عنوان "نزدک" آنلاین به شرکتهای موجود در این بازار کرد. در سال 1998، بورس "نزدک" با همکاری بورس نیویورک اقدام به ارایه اطلاعات بازارهای خود در اینترنت میکنند. در سال 1999، "نزدک" به لحاظ ارزش دلاری به بزرگترین بازار سهام دنیا تبدیل میشود. در سال 1999The NASDAQ-100 Index Tracking Stock یا QQQ (صندوقی که به سرمایهگذاران خود امکان میدهد در تمامی سهام شرکتهای "نزدک" معامله کنند) راهاندازی و طی دو ساعت اول 6/2 میلیون سهم معامله شد. در سال 2000، اعضای "نزدک" به اتفاق آراء رای به بازسازی و تبدیل "نزدک" به یک شرکت سودده متعلق به سهامداران دادند حجم معاملات "نزدک" در سال 2001 به رقمی بالغ بر 19/3 میلیارد دلار رسید و به همین خاطر به عنوان اولین بازار بورس دنیا موفق به دریافت استاندارد کیفیت ISO 9001 شد. در همین سال "نزدک" آخرین فاز سوپر سوئس( SuperSoes ) را راهاندازی نمود و سامانه قیمتگذاری اوراق بهادار را به سامانه قیمتگذاری اعشاری ارتقا داد. در سال 2002، "نزدک" 8/33 از سهام عادی خود متعلق به NASD را به ارزش 439 میلیارد دلار بازخرید کرد که خود قدم اساسی دیگری در راستای تفکیک "نزدک" از نزد به شمار میرفت. در همین سال، "نزدک" سوپرمونتاژ ( SuperMontage )– نسل بعدی پایگاههای بازار - را راهاندازی کرد و به این ترتیب به شفافیت بازار، نقدشوندگی و ثبات معاملات افزود. علاوه بر این، "نزدک"( Market Intelligence Desk) را به منظور ارایه اطلاعات جزئی راجع به عملکرد معاملاتی سهام، پوشش خبری و تحلیلی مربوط به شرکتهای موجود در خود افتتاح کرد. در سال 2003، The Fidelity NASDAQ Composite Index Tracking Stock (ONEQ انجام معاملات را آغاز کرد. در سال 2004، "نزدک" طرح ابتکاری فهرست شدن دوگانه را مطرح کرده و همزمان شش شرکت بورس نیویورک شامل Apache Corporation, Cadence Design Systems, The Charles Schwab Corporation, Countrywide Financial, Hewlett-Packard و Walgreen's. American Financial Group را جهت فهرست شدن دوگانه در بورس "نزدک" و بورس نیویورک برگزید. مارس همین سال، بازار جدید "نزدک" شامل یک پایگاه معاملاتی با ظرفیت بالا برای معامله سهام NYSE, AMEX و اوراق بهادار "نزدک" شامل ETF ها (صندوقهای معامله شده در بورس) راهاندازی شد. ویژگی این بازار این بود که تمامی سامانههای معاملاتی "نزدک" را در یک سامانه معاملاتی سریع و کارآمد گنجانید. درماه آوریل، Closing Cross "نزدک" راهاندازی شد و به عنوان اولین مزایده الکترونیک موفق در ایالات متحده تمام سهام یک شرکت خاص را به یک قیمت انجام میداد. در ماه سپتامبر، "نزدک" یک فرآیند کاملاً شفاف برای مزایده با عنوان Opening Cross را ارایه کرد. در سال 2005، "نزدک" تابلو اعلانات و گزارش معاملات کلیه اوراق بهادار خارج از بورس را به نزد انتقال داد. این تحول به تسهیل تغییر ساختار شرکتهای "نزدک" کمک کرد. در همین سال، "نزدک" و رویترز با همکاری یکدیگر یک شبکه پژوهشی مستقل را تشکیل میدهند. در سپتامبر این سال، "نزدک" یک پایگاه داده جدید به نام OrderView را به منظور تسهیل در برنامه و معامله الگوریتمی ارایه کرد. بهعلاوه، پایگاه معاملاتی INET ECN ،یک پایگاه معاملاتی با فنآوری برتر جهت ارتقای قدرت رقابت "نزدک" با بازارهای داخلی و بینالمللی و صرفه جویی در هزینهها راهاندازی شد. در سال 2006،کمیسیون بورس اوراق بهادرا "نزدک" را به عنوان یک بورس اوراق بهادار ملی پذیرفت و به این ترتیب "نزدک" گام نهایی را برای تفکیک از نزد برداشت. در همین سال "نزدک" طرحهایی را به منظور عرضه اولیه سهام عادی اش اعلام کرد. ارزش کل سرمایهگذاری بازار شرکتهای منتقل شده از نزد به "نزدک" طی این سال (25 میلیارد دلار) از ارزش کل بازار شرکتهایی که از "نزدک" به نزد منتقل شدند بیشتر شد. "نزدک" با خریداری شرکت اطلاعرسانی و ارتباطات سرمایهگذاری Shareholder.com توانست خدمات جامع این شرکت را در اختیار شرکتهای خود و دیگر شرکتهای عمومی قرار دهد و بالاخره در آخرین تحول خود "نزدک" Crossing Network را معرفی کرد. Crossing Network یک قابلیت اجرای معاملات تمام ناشناخته میباشد که اجرای معاملات کلان را، سهولت بخشیده است. [7]
6) دستاوردهای "نزدک"
هدف از راهاندازی بورس "نزدک" ایجاد یک بازاراوراق بهادار باکیفیت بالا برای شرکتها، فعالان و سرمایهگذاران بازار است. با راهاندازی "نزدک" انجام معاملات اوراق بهادار در یک بازار پرسرعت، قابل اطمینان و دارای نقدشوندگی و شفافیت بالا امکانپذیر میگردد. بازار "نزدک" دارای قابلیتهای بازار روزآمد و بالاترین استانداردها به منظور نظارت قانونی و کنترل شرکتها است."نزدک" بزرگترین شرکتها را در تمام حوزههای تجاری شامل حمل و نقل، ارتباطات، فنآوری (شرکتهای دارای فنآوری برتر)، زیست فنآوری و رسانهای در خود جای داده است. حجم معاملات این بازار به طور متوسط از حجم معاملات تمام بازارهای دیگر ایالات متحده بالاتر است. ساختار قانونی این بازار در زمره بهترین ساختارهای قانونی بازارهای بورس دنیا قرار دارد. "نزدک" از پیشرفهترین سامانههای نظارتی و ماهرترین کارشناسان حقوقی جهت حمایت از سهامدارن و ایجاد یک بستر معاملاتی عادلانه و رقابتی برای آنها برخوردار میباشد. معاملات "نزدک" از طریق شبکههای رایانهای و ارتباطاتی پیشرفته انجام میشود. این شبکه دائماً اطلاعات معاملاتی مهم و روز را در اختیار سهامداران قرار میدهد.[8] عهدهدار اصلی انجام معاملات در بورس "نزدک" بازار سازان هستند. در حال حاضر حدود 300 بازار ساز کار انجام معاملات سهام شرکتهای "نزدک" را بر عهده دارند.
"نزدک" تنها به یک بازار معاملاتی متمرکز محدود نمیشود. شبکه ارتباطی و رایانههای پیشرفته اطلاعات معاملات را بدون هیچ محدودیتی در میزان و مرزبندی جغرافیایی در اختیار بیش از 3/1 میلیون کاربر در 83 کشور دنیا قرار میدهد. ساختار بازار باز "نزدک" تقریباً به شمار نامحدودی از فعالان امکان میدهد تا سهام شرکتها را معامله کنند. شرکتهایی که وارد این بازار شدهاند از مزایای استثنایی برخوردارند. این شرکتها کانالهای ارتباطی متنوعی در اختیار دارند، از ارتباطات شخصی رو در رو تا دسترسی خودکار به اطلاعات و خدمات. فراهم آوردن امکان خرید و فروش سهام برای شمار نامحدودی از سرمایهگذاران خود میتواند بر نقدشوندگی سهام شرکتها یعنی سهولت خرید و فروش سهام آنها در بازار بیفزاید. "نزدک" ارزش کل سرمایهگذاری بازار سازان درسهام یک شرکت خاص را افزایش میدهد. این بالا بودن ارزش سرمایهگذاری میتواند سرمایهگذاران یک شرکت خاص را نسبت به بازارپذیری سهم مطمئن کند. شفافیت به معنای توانایی مشاهده و اطلاع از سفارشهای خرید و فروش سرمایهگذاران در سطوح قیمتی مختلف در فرآیند تصمیم گیری در بازار سهام بسیار تعیین کننده است. ساختار بازار باز "نزدک" سطحی از شفافیت اطلاعاتی را به سهامدارنش ارایه میکند که هیچ بازار دیگری در ایالات متحده از آن برخوردار نیست. در بازار "نزدک" تمامی اعلام قیمتهای پیشنهادی خرید و فروش در شبکه منتشر میشود. تمام فعالان بازار "نزدک" – اعم از حرفهای و غیر حرفهای دسترسی یکسانی به اطلاعات دارند. درست مثل اکثر صنایع دیگر، در بازار اوراق بهادار نیز رقابت یکی از مهمترین عوامل ایجاد بازدهی قیمت است. "نزدک" با تشدید رقابت در بین فعالان بازار به سرمایهگذاران اطمینان میدهد بهترین قیمتها را برای اوراق بهاداری که معامله میکنند، دریافت خواهند کرد. [9]
7) "نزدک" و بورس نیویورک
بازار بورس نیویورک (New York Stock exchange-NYSE) اولین بازار سهام در ایالات متحده است و پیشینه آن به سال 1792 میرسد. سرمایهگذاران در گوشهای از خیابان والاستریت و براد استریت جمع شده و به معامله میپرداختند. بورس نیویورک در ابتدا به خرید و فروش اوراق قرضه دولتی اختصاص داشت، اما به تدریج به مکانی برای معامله سهام و اوراق مشارکت توسعه یافت. ساختار متشکل بورس نیویورک در سال 1792، توسط 24 تن از سهامداران و تجار نیویورک راهاندازی شد. طی دویست سال گذشته این بازار دستخوش تحولات بزرگی شده است.[10]
از یک منظر، شاید تفاوت بورس نیویورک و بورس "نزدک" چندان قابل توجه به نظر نرسد. بورس نیویورک نامهای آشنای داخلی مثل ,Coca-Cola, Citicorp ,Wal-Mart و General Electric را در فهرست خود دارد، حال آنکه "نزدک" بسیاری از غولهای فنآوری برتر را مثل Microsoft، Intel،,Cisco Sun Microsystems. اما فراتر از هرچیز، تفاوت اساسی این دو بازار بورس در نحوه اجرای معاملات در آن است. بورس نیویورک یک بازار مزایده به شمار میرود که در آن معاملهگران تالار ( افراد واقعی ) نقش اصلی را در انجام معاملات بر عهده دارند.
در بورس نیویورک هر سهم یک کارشناس مختص به خود را داراست؛ یک ناظر تمامی معاملات مربوط به یک سهام خاص را نظارت و تسهیل میکند. در بورس نیویورک اگر شما قصد خرید سهامی را داشته باشید، کارگزار یا سفارش شما را به نماینده خود در تالار میدهد یا آنرا را وارد سامانه سوپردات( SuperDot ) میکند. سوپردات سامانهای الکترونیک به منظور قرار دادن سفارشهای سهام است. این سامانه را نباید با ECNها یا شبکهای ارتباطی الکترونیک اشتباه گرفت. سامانه ارسال سفارش سوپردات انتقال مستقیم سفارشهای معین و بازار را به پست معاملاتی ( و کارشناس) که آن سهام خاص در آن معامله میشود تسهیل میکند. این کار بازده معامله را افزایش میدهد، چرا که سفارشها به جای اینکه از طریق تلفن به معاملهگر تالار گفته شود یا با دست انجام شود به طور مستقیم از طریق این سامانه برای کارشناس ارسال میشود. سوپردات میتواند برای معاملات زیر 100 هزار سهم به کار میرود، ضمن اینکه سفارشهای 2100 یا کمتر از 2100 سهمی در اولویت قرار میگیرند. بیش از سه چهارم سفارشهای بورس نیویورک به کمک سامانه سوپردات انجام میشود. پس از اجرای سفارش گزارش معامله از طریق همین سامانه به کارگزار ارسال میشود. اغلب سرمایهگذاران فردی نمیتوانند مستقیماً به سامانه سوپردات دسترسی داشته باشند، اما اغلب کارگزاران، سامانههای مکملی را به منظور انعکاس سفارشهای انجام شده سوپردات ارایه کردهاند. سوپردات اساساً برای ارسال سفارشهای کوچک طراحی شده است، اما نقش آن روز به روز در پرتفوی یا معامله سبدی بیشتر میشود.
"نزدک" یک بازار سهام OTC یا بازار سهام خارج از بورس است و در این بازار کار تسهیل معاملات و نقدشوندگی سهام به جای کارشناس به عهده بازار ساز (market maker) میباشد. برای هر سهم دست کم یک بازار ساز وجود دارد ( سهام شرکتهای بزرگ مثل مایکروسافت از چندین بازار ساز برخوردارند ). در بخش نحوه اجرای معاملات آنلاین وظیفه بازار سازان "نزدک" توضیح داده خواهد شد.
بازار "نزدک" یک بازار حراج یا مزایدهای نیست، بلکه یک شبکه ارتباطی الکترونیک میان هزاران رایانه است. به جای اینکه کارگزاران سفارشهای مشتریان خود را از طریق تلفن برای معاملهگر تالار ارسال کنند، بازار سازان نام خود را در فهرست خریداران و فروشندگان قرار میدهند که "نزدک" آن را، دریک آن بین هزاران رایانه توزیع میکند. برای خریداری سهام از بازار "نزدک"، کارگزار شما یا با بازار ساز تماس میگیرد و اطلاعات معامله شما را در اختیار وی قرار میدهد یا اینکه سفارش شما را وارد سامانه اجرای آنلاین "نزدک" میکند.[11]
در عین حال که بازار بورس نیویورک به نوعی بازگوکننده گذشته بورس در ایالات متحده است، "نزدک" را باید آینده بورس نه فقط در ایالات متحده بلکه در سرتاسر دنیا قلمداد کرد. بورس نیویورک یک تالار فیزیکی برای معامله سهام است، اما بورس "نزدک" یک بازار مجازی ( virtual market ) فاقد تالار واقعی است. بازار مجازی، بازاری است که معاملات اوراق بهادار در آن به صورت الکترونیک انجام میشود. این بازار مجازی محدودیتهای جغرافیایی را کنار زده و اکنون شاخههای آن در کانادا، ژاپن، هنگ کنگ و کشورهای اروپایی در حال فعالیت است. [12]
در بورس "نزدک" سهام شرکتهای خارج از بورس خرید و فروش میشوند. شرکتهای خارج از بورس شرکتهایی هستند که سهامشان خارج از بازار متشکل بورس مبادله میشود. این بازار شامل شبکهای از معاملهگران است که به دنبال ایجاد بازار برای اوراق بهادار پذیرفته نشده در بورس میباشند. انجمن ملی معاملهگران اوراق بهادار ( NAZD) بر فعالیتهای بازار خارج از بورس نظارت میکند. سامانه رایانهای متعلق به انجمن ملی معاملهگران اوراق بهادار( NAZDAQ ) اطلاعات مربوط به قیمتهای اوراق بهادار را که که در بازارهای خارج از بورس معامله میشوند به کارگزاران و معاملهگران اوراق بهادار میدهد.[13] روزانه اطلاعات قیمت 5000 سهم خارج از بورس متعلق به انواع شرکتها معامله میشود. لیکن "نزدک" به طور سنتی بازار معامله سهام شرکتهایهای تک یا دارای فنآوری برتر، به شمار میرود.
هزینه فهرست شدن در بورس "نزدک" کمتر از هزینه بورس نیویورک است و شرکتها میتوانند با حداکثر 150000 دلار وارد بورس "نزدک" شوند. برای فهرست شدن در بازار ملی "نزدک" شرکتها باید واجد برخی معیارهای مالی باشند. برای نمونه، ارزش کل سهام آنها باید دست کم 1/1 میلیون دلار و قیمت هرسهم آنها دست کم 1 دلار باشد. برای شرکتهایی که واجد چنین شرایطی نباشند بازاری تحت عنوان NASDAQ Small Caps Market راهاندازی شده است.
8) ساختار قانونی "نزدک"
حذف واسطههای انسانی در بازارهای الکترونیک میتواند تردیدهایی را جهت ورود به این بازارها ایجاد کند. شفافیت اطلاعاتی، امنیت و سلامت سامانههای معاملاتی، توزیع عادلانه اطلاعات و رفع تبعیض در روابط مشتری و کارگزار از مهمترین چالشهای فراوری بازارهای الکترونیک خاصه بورس "نزدک" میباشد. از این رو، کارآمدی یک بازار الکترونیک منوط به رفع تردیدهای عمومی سرمایهگذاران در این بخشها است. اشاره به ساختار کامل قانونی "نزدک" از حوصله این مقاله خارج است. در این بخش به اجمال ساختار قانونی تعیین شده "نزدک" به منظور توسعه شفافیت اطلاعاتی، توزیع عادلانهتر اطلاعات و امنیت هرچه بیشتر سامانههای معاملاتی را بررسی خواهیم کرد.
ضمن اینکه "نزدک" میکوشد نقش خود را در تسهیل ساختارهای قانونی موجود تعدیل کند، تلاش میکند حمایتهای مقتضی را از بازار بهعمل آورده و اعتماد عمومی نسبت به آن را حفظ نماید. تمامی شرکتهای فهرست شده در بورس "نزدک" موظفند استانداردهای نظارت شرکتی را در سطوح بالای خود رعایت و برآورده کنند. آنها باید همواره خود را در سطح متعادلی از کیفیت و حمایت از سرمایهگذار حفظ کنند. [14]
9) فرآیندهای اجرای معاملات در "نزدک"
A. معامله آنلاین
شگفتی بزرگ اینترنت در دنیای جدید فراهم کردن فرصتهایی است که پیش از این یا در اختیار مردم نبوده و یا به شدت محدود بوده است. این مهم در هیچ حوزهای همچون حوزه معاملات الکترونیک سهام مصداق نیافته است. درحال حاضر، امکان انجام معاملات الکترونیک سهام برای همگان فراهم شده است. معامله آنلاین یا الکترونیک ( از طریق اینترنت ) فرصت مشارکت جدیتر و همگانیتر معاملهگران را در بازار سهام فراهم کرده است. انجام معاملات الکترونیک سهام دارای مزایای ویژه زیر است:
· کاهش کارمزد پرداختی به کارگزار
· استقلال عمل در خرید و فروش سهام
· تشکیل سبد سهام دلخواه
· دسترسی به اطلاعات سهام شامل نمودارها، تحلیل و شاخصهای تکنیکال و خبرنامههای معاملاتی الکترونیک از طریق نرم افزارهای رایانهای و درنتیجه تصمیم گیری سنجیده در خرید و فروش
· سرعت انجام معاملات و خرید و فروش سهام با کلیک کردن یک دکمه
· خرید و فروش سهام به تعداد دلخواه [15]
برای انجام معامله آنلاین سهام، کافی است معاملهگر به رایانه و اینترنت دسترسی داشته باشد. سپس اقدام به افتتاح یک حساب معاملاتی در یک کارگزاری سهام آنلاین کند. پس از افتتاح حساب معاملاتی در کارگزاری و واریز وجه لازم به حساب آنها- که یا از طریق کارت اعتباری و یا واریز به حساب بانکی آنها انجام میگیرد- و انتخاب روش معاملاتی و سهام دلخواه خود، معاملهگر با قرار دادن نشانگر روی برخی آیتمها و کلیک کردن روی دکمههای سفارش خرید و فروش، فرآیند را کامل میکند. معامله آنلاین در عین سادگی مستلزم دقت، مهارت، اطلاعات روزآمد، تحلیلهای تکنیکی و از همه مهمتر برخورداری از یک سیاست و نظام مستقل سهامداری است. یک اشتباه رایج سهامدارن در مورد معامله الکترونیک این است که گمان میکنند حساب آنلاین مستقیماً آنها را به بازارهای اوراق بهادار متصل میکند و با کلیک کردن روی دکمه مربوطه سفارش بلافاصله انجام میشود. سفارشهای سهام اعم از الکترونیک و غیر الکتروینک پس از دریافت توسط کارگزار آنلاین به طرق مختلف قابل اجرا میباشد. نحوه انجام معامله توسط کارگزاری میتواند بر هزینه انجام معامله و مبلغ پرداختی یا دریافتی تأثیرگذار باشد. هنگامی که معاملهگر سفارش خرید و فروش خود را برای کارگزار ارسال میکند. کارگزار این سفارش را به لحاظ تعداد و قابلیت انجام بررسی میکند و به یکی از روشهای زیر معامله را انجام میدهد. در مورد سهام شرکتهای موجود در بورس کارگزار یا سفارش را به معاملهگر تالار یا یکی از بورسهای منطقهای تسلیم میکند که طبیعی است این کار به دلیل اینکه سفارش از طریق عوامل انسانی انجام میشود زمان بر است و یا سفارش را به بازارساز سوم تسلیم میکند؛ بازارساز سفارش را از طریق موجودی سهام خود انجام میدهد. سفارشها به قیمت معین از طریق شبکههای ارتباطی الکترونیک- پیشتر در مورد این شبکهها توضیح داده شد- انجام میشود. سفارشهای خرید و فروش به قیمت معین به طور خودکار از طریق این شبکه معادل یابی یا برابر سازی میشود.شبکههای ارتباط الکترونیک در بازار "نزدک" حضور دارند. سفارشهای سهام بازارهای OTC یا بازارهای خارج از بورس- که بازار "نزدک" در رأس آنها قرار گرفته است- از طریق بازار ساز انجام میشود. [16]
B. شبکه معاملاتی "نزدک"
ساختار بازار "نزدک" شامل شرکتهای بازارساز (market maker firms) و شبکههای ارتباطی الکترونیک است. بیش از 400 شرکت بازارساز از سرتاسر دنیا به صورت الکترونیک به هم مرتبطاند و پشتوانه سرمایهای لازم را برای اوراق بهادار "نزدک" فراهم میکنند. شرکتهای بازار ساز نقش تسهیل کننده گان بازار و معاملهگران مستقل سفارشها را ایفا میکنند. آنها اقدام به معاملات ابتکاری، فاینانس شرکتها، فروشهای خرد و نهادی و نمایش قیمتهای دو طرفه مینمایند. شبکههای ارتباطی الکترونیک اقدام به ارایه ثبت سفارشهای معین الکترونیک کرده، برای سهام فهرست شده در بورس نیویورک و بورس "نزدک" نقدشوندگی ایجاد میکنند. این شبکهها به سامانههای معاملاتی "نزدک" و بورس نیویورک متصلاند. [17]
تفاوت اساسی میان بورس نیویورک و بورس "نزدک" در نحوه معامله و دادوستد اوراق بهادار بین خریداران و فروشندگان این دو بازار است. "نزدک" یک بازار معاملهگری است که در آن مشارکتکنندگان بازار میان یکدیگر خرید و فروش نمیکنند، بلکه از طریق یک معاملهگر به نام بازار ساز خرید و فروش میکنند. بازارسازها به عنوان شرکتهای سرمایهگذاری، ساختار بازار "نزدک" را تشکیل میدهند. بازارسازها سرمایه خود را به اوراق بهادار "نزدک" اختصاص دادهاند. بازارسازها در "نزدک" حضور واقعی ندارند، آنها اوراق بهادار را نزد خود نگاه میدارند و و ازاین موجودی اوراق بهاداربرای مشتریان حقیقی و دیگر معاملهگران خرید و فروش میکنند. هر ورقه بهادار در "نزدک" دارای بیش ازیک بازار ساز است. بازار ساز برای یک سهم نقدشوندگی ایجاد میکند و معاملات را تسهیل میکند. [18] آنها با خرید و فروش سهام از موجودیهای خود و ایجاد نقدینگی، این اطمینان را به سهامداران میدهند که همیشه برای سهام آنها خریدارو فروشندهای وجود دارد.
"نزدک" بازاری مبتنی بر سامانههای رایانه ی اعلام وضعیت سهام اعم از قیمت و حجم آن است. خرید و فروش سهام به طور مستقیم توسط خود "نزدک" انجام نمیشود. "نزدک" فقط سامانههایی را ارایه میکند که تمامی عناصری که در نقدشوندگی یک سهام خاص نقش دارند با یکدیگر رقابت کنند. هنگامی که سرمایهگذار سفارش سهام فهرست شده در "نزدک" را به کارگزار تسلیم میکند کارگزار هم میتواند سفارش را به بازارساز تسلیم کند و هم آن را به سامانه معادل یاب Ecn ارسال نماید. بازارسازها سهام را به قیمت فروش پایین خرید و به قیمت خرید بالا میفروشند و از این محل درآمد حاصل میکنند. بورس "نزدک" قیمتهای تمام مشارکتکنندگان بازار اعم از بازارسازان و ECnها را جمع آوری و اعلام میکند. قیمتهای متعلق به مشارکتکنندگان فردی را میتوان در بستر معاملاتی "نزدک" مشاهده کرد. همچنین "نزدک" سامانههایی را ارایه میکند که تمامی مشارکتکنندگان بازار را به همدیگر مرتبط میکند. به طوریکه کارگزار میتواند سفارش را به صورت الکترونیک به بازارساز یا ECn ارایه کند. [19]
C. سوپرمونتاژ ( SuperMontage)
درسال 1987، بورس "نزدک" به منظور بالابردن نقدشوندگی سهام شرکتها سامانه اس.او.ای.اس (SOES) یا سامانه اجرای سفارشهای جزئی را راهاندازی کرد. در مواردی که سهام سهامداران جزء با وجود بازار سازها با مشکل نقدینگی مواجه میشود این سامانه نقدینگی مورد نیاز را تأمین میکرد. در واقع، هدف از راهاندازی این سامانه این بوده است که به سهامداران جزء اطمینان دهد میزان معینی از نقدینگی همواره در دسترس آنها قرار دارد. سامانه اس.او.ای.اس اساساًبرای حمایت از سهامداران جزء راهاندازی شده است. سفارشهای 1000 یا کمتر از 1000 سهم به قیمت بازار به طور خودکار و از طریق نرم افزارهای کارگزاران قابل انجام است. [20]در سال 2001، این سامانه در سلکت نت ادغام و سامانهای جدیدی به نام سوپر اس.او.ای.اس راهاندازی شد. در حال حاضر نیز سوپر اس.او.ای.اس به سوپرمونتاژ( Super Montage ) ارتقا یافته است. [21]
سوپرمونتاژ جدیدترین بستر معاملاتی "نزدک" است. سوپر مونتاژ جدیدترین شیوه "نزدک" در نمایش و دسترسی به قیمتها و سفارشهاست. این سامانه، با انباشت و گسترش اطلاعات مربوط به قیمت که قابل رؤیت هستند دسترسی به اطلاعات بازار را افزایش میدهد، بر سرعت و حجم معاملات "نزدک" میافزاید و انعطافپذیری مشارکتکنندگان بازار را افزایش میدهد.[22] سوپرمونتاژ یک سامانه معاملاتی تمام رایانهای پرسرعت است که تمام سفارشهای بازارپذیر را به طور خودکار انجام میدهد.بازارسازان و ECnها میتوانند از طریق سوپرمونتاژ قیمتهای خرید و فروش خود را ارایه کنند. سفارشها میتواند در سطوح قیمتی متنوع ارایه شود. سفارشهای بازارسازان و ECnها از طریق سوپرمونتاژ به طور خودکار قابل اجرا هستد. بازار سازان و ECnها میتوانند انواع سفارشهای خود را همراه با پارامترهای اجرایی دلخواه وارد این سامانه معاملاتی کنند. پارامترهای اجرایی شامل اولویت قیمت/زمان، کارمزدها و اولویت قیمت/ حجم میباشد. انواع سفارشهای مشارکتکنندگان "نزدک" عبارت است از: سفارشهای مستقیم (directed)، سفارشهای غیر مستقیم (non-directed ) و سفارشهای ممتاز ) preferenced).
سفارشهای مستقیم از طریق سامانه سوپرمونتاژ بهطور مستقیم و بدون استفاده از سامانه پردازش سفارش و اعلام قیمت یکپارچه ارسال میشود. سفارشهای مستقیم یا با تضمین هستند یا بدون تضمین. سفارشهای مستقیم بدون تضمین باید به قیمتی بهتر از قیمت دریافتی و به تعدادی بیشتر از تعدادی که دریافت کننده اعلام کرده است، باشد. سفارشهای مستقیم با تضمین محدودیتهای قبلی را ندارند؛ هرچند، آنها را تنها میتوان به مشارکتکننده قیمت دهندهای که سفارشهای مستقیم با تضمین را میتواند دریافت کند فرستاد. مشارکتکنندگان قیمت دهنده اگر به عنوان دریافتکنندگان سفارش مستقیم با تضمین شناخته شوند، خود را در معرض خطر تضمین دوگانه قرار میدهند. این اتفاق زمانی میافتد که سوپرمونتاژ سفارش مشارکتکننده را انجام دهد و مشارکتکننده نیز یک سفارش با تضمین، مستقیم را پذیرفته باشد. سفارشهای غیر مستقیم بدون تعیین هیچ بخش خاصی جهت ارسال سفارش یا انجام آن وارد سوپرمونتاژ میشوند. سفارشهای غیرمستقیم همیشه با تضمین هستند. مشارکتکنندگانی که اعلام قیمت نمیکنند تنها میتوانند سفارشهای بازار غیرمستقیم را وارد سامانه کنند. مشارکتکنندگانی که اعلام قیمت میکنند مثل بازارسازان میتوانند اطلاعات سفارشهای غیرمستقیم خود را جمعآوری و ارایه کنند. مشارکتکنندگانی که سفارش غیرمستقیم دریافت میکنند فقط میتوانند نمودار اولویتبندی را که برای آن سفارش بهکار میرود مشخص کنند. تمام سفارشهای غیرمستقیم در محیط اعلام قیمت و پردازش سفارش یکپارچه سوپرمونتاژ انجام میشود. سفارشهای ممتاز نیز در محیط اعلام قیمت و پردازش سفارش یکپارچه سوپرمونتاژ پردازش میشوند.[23] سوپرمونتاژ قیمتهای خرید و فروش را در سه سطح از بهترین سطوح قیمتی نمایش میدهد و حجم کل هر یک از این سطوح را جمع میکند. مشارکتکنندگان بازار، قیمتها و سفارشهای خود را در سطوح قیمتی متنوع وارد سامانه میکنند و سفارشها به طور خودکار از طریق این سامانه انجام میشود.[24] حجم سفارشهای ذخیره شده در سامانه به سه دسته تقسیم میشود: سفارشهای غیرقابل نمایش؛ سفارشهای آماده نمایش و سفارشهای بیش از 1000 سهم که بعداً نمایش داده میشوند. مشارکتکنندگان بازار میتوانند درون و بیرون سامانه را با هم برابر کنند.
"نزدک"؛ چشماندازها و چالشها
اینترنت با فراهم آوردن امکان ثبت سفارش الکترونیک برای سرمایهگذاران و کاهش کارمزدهای کارگزاران، ماهیت بازارهای مالی را دستخوش تغییر کرده است. در حال حاضر، "نزدک" 11000 معاملهگر را از سرتاسر دنیا به هم متصل کرده است. بیش از 2/1 میلیون کاربر اینترنتی از 83 کشور دنیا به نمایشگرهای اطلاعات "نزدک" دسترسی دارند."نزدک" پرسرعتترین بورس الکترونیک دنیا به شمار میرود. مشارکتکنندگان بازار در عرض 5/1 ثانیه میتوانند سفارشهای خود را وارد سامانه کرده و تأیید دریافت کنند. ازنظر زمانبندی اجرای معامله، بیش از 76٪ از کل سفارشهای بازار "نزدک"- و تقریباً 96٪ از سفارشهای بازار جزء- بین 9-0 ثانیه اجرا میشود. "نزدک" در میان بورسهای دنیا دارای بیشترین ظرفیت جابهجایی سهام میباشد. در سال 2001، 2/471 میلیارد سهام - بیش از حجم کل سهام سایر بورسهای ایالات متحده- در بورس "نزدک" جابهجا شد. حجم معاملات سالیانه "نزدک" از حجم معاملات سالانه بورس نیویورک و بورس آمریکا بیشتر است. امکان مشاهده و اجرای سفارشهای خرید و فروش به قیمتهای متنوع فقط برای مشارکتکنندگان بازار "نزدک" فراهم میباشد. ساختار بازار باز "نزدک" به ارتقای شفافیت کمک میکند. سامانهها و سرویسهای "نزدک" قابلیت اطمینان خود را به اثبات رساندهاند. حتی حوادث و رویدادهای بزرگی مثل 11 سپتامبر نیز چندان ثبات این بازار را تحت تأثیر قرار نداد. "نزدک" فنآوریهایی را در اختیار دارد که به مشارکتکنندگان بازار امکان میدهند سریعاً و به راحتی اوراق بهادار را معامله کنند، به سامانههای معاملاتی متصل شوند و تعهدات قانونی خود مثل گزارش معاملات را انجام دهند. این فنآوریها به بازدهی، شفافیت و سرعت سامانه سوپرمونتاژ کمک میکنند. بنابرتحقیقات انجام شده میزان نقدشوندگی سهام در بازار "نزدک"، از نقدشوندگی تمام بازارهای بورس ایالات متحده بیشتر است. مدیران "نزدک" همواره در قبال مشتریان، خود را متهعد به ارایه بهترین خدمات میدانند. برای شناسایی و حل مشکلات مشتریان و فراهم کردن محیطی بهینه برای انجام معاملات مشتریان و موفقیت در بازار "نزدک" یک تیم کارشناسی قوی در "نزدک" تشکیل شده است.
اعتقاد به گسترش رقابت، دسترسی هرچه بیشتر به سرمایه، آزادی و نقدشوندگی برای همگان، شفافیت اطلاعاتی برای تمام شرکتها، آینده نگری، گسترش شرکتهای چند ملیتی که واحد میاندیشند، به چالش کشیدن دائمی آنچه بازار سهام هست و آنچه باید باشد، پیوند دادن سرمایهگذاران و شرکتها از سرتاسر دنیا، ایجاد رقابت سالم بین بازار سازان، ایجاد نخستین بازار اوراق بهادار جهانی از جمله چشماندازهای بلند جاری و آتی "نزدک" است که در مانیفست کاری مدیران "نزدک" بدان تصریح شده است.
با این همه، پرسشهای مهم فراوانی درخصوص الکترونیک شدن رو به رشد معاملات سهام در دنیا مطرح است. درحقیقت، اثرات معاملات الکترونیک برهزینه، سرعت و نقدشوندگی معاملات سهام و همچنین تآثیر آنها بر صرفه اقتصادی و ساختار بازارهای بورس، پرسشهای پژوهشی مهمی فراروی پژوهشگران قرار داده است. یک پرسش مهم این است که آیا فنآوریهای معامله الکترونیک "نزدک" میتواند کارکردهای تالارهای بورس را به طور کامل انجام دهد؟ امروزه، اغلب بازارهای بورس دنیا از سیستمهای معاملاتی الکترونیک برخوردارند. "نزدک" اکنون به یکی از بازارهای عمده اوراق بهادار در ایالات متحده تبدیل شده است. سیستمهای الکترونیک به طیف گستردهای به فعالان بازار امکان میدهد سفارشهای معین (منظور سفارش خرید و فروش سهام به قیمتهای مختلف است) را مشاهده و معاملات را به شکل الکترونیک انجام دهند. بازارهایی همچون بورس نیویورک شبکههای اجرای معاملات خودکار را برای انجام سفارشهای کوچک و هم به عنوان لوازم اولیه انجام معاملات، جایگزین شبکههای معاملاتی تالاری کردهاند.
وستون بر این باور است که رشد اخیر Eonها رقابتپذیری را در معاملات سهام بازار "نزدک" افزایش داده است. Eonsها در ازای کارمزدیاندک به معاملهگران امکان میدهند مستقیماً با یکدیگر معامله کنند و به این ترتیب نیاز به جبران معاملهگر از طریق تفاوت قیمت عرضه و تقاضا را از بین میبرند. Eonsها، به معاملهگران امکان میدهند قیمتهای عرضه و تقاضا را درثبت سفارش معین مشاهده کنند. در برخی موارد، امکان دسترسی و مشاهده ثبت سفارشهای معین برای عموم از طریق اینترنت امکانپذیر است. معاملهگران در صورت ارایه قیمتهای مناسب میتوانند عرضه و تقاضا را اجرا کنند و معاملات به طور خودکار برابر میشوند. به این ترتیب، نقش سنتی معاملهگران اوراق بهادار را برای کوتاه مدت کمرنگ میکنند. [25] انتشار الکترونیک اطلاعات و اجرای الکترونیک معاملات در قیاس با معاملات فیزیکی سنتی میتواند هزینههای انجام سفارش را به طور قابل توجهی کاهش دهد. علت اصلی این کاهش هزینه، هزینههای پایین عملیاتی و طرح و توسعه و نیز نقدشوندگی بالای ناشی از شفافیت بیشتر شبکههای الکترونیک معاملاتی در قیاس با شبکههای مبتنی بر واسطههای انسانی است. با این وجود، عملکرد بازارهای اوراق مشارکت و ارز حاکی از آن است که معاملات الکترونیک نمیتواند برای تمام سرمایهگذاران،تمام انواع اوراق بهادار و هر شرایط بازاری مطلوب و بهینه باشد.[26]
هنوز صاحب نظران در خصوص کارآیی اجرای الکترونیک سفارشها به اتفاق نظری نرسیدهاند. خاصه اینکه، برخی از آنها معتقدند به کارگیری سیستمهای معاملاتی الکترونیک در تمام بازارهای تالاری لزوماً به بهبود کارآیی بازار نمیانجامد. دموویتز در بررسیهای خود دریافت، بهکارگیری فنآوریهای اجرای خودکار معاملات میتواند هزینه کل اجرای معاملات را نسبت به بورسهای تالاری به طور قابل ملاحظهای کاهش دهد. از نقطه نظر او این کاهش هزینهها میتواند ناشی از کاهش هزینههای عملیاتی و توسعه، نیز افزایش قابل توجه نقدشوندگی به دلیل شفافیت بیشتر سیستم معاملاتی الکترونیک در قیاس با سیستمهای سنتی یا غیرخودکار باشد. وی به طورمشخص اثرات فنآوریهای اجرای خودکار معاملات را برعملکرد بازار، معاملات میان مرزی و شیوههای نظارت و رقابت در بورس مورد بررسی قرار میدهد. سافیانوس معتقد است سیستمهای خودکار نمیتوانند بهطور کامل جایگزین سیستمهای معاملاتی تالاری و نهادهای آن شوند، مگر آنکه بتوانند عیناً کارکردها آن را به انجام رسانند. مدهوان استدلال میکند اینترنت یک روند کهنه چند صد ساله را به سمت ادغام بازار سوق داده است، چرا که دسترسی هرچه بیشتر به اطلاعات و اخبار و کاهش هزینههای معاملاتی به طرز عمدهای بیثباتی بین روزی را افزایش داده است. اینترنت نه تنها امکان دسترسی آسان به اخبار و اطلاعات را فراهم کرده است، بلکه به عنوان یک ابزار هماهنگ کننده نیز عمل میکند. ازطرفی، اینترنت زمینه دستکاری را به طرز قابل توجهی بالا میبرد. این موضوع قانونگذاران را با چالشهایی هایی جدی مواجه کرده است. هرچند، در بلند مدت احتمال دارد خروجیهای شبکه مربوط به اینترنت منتهی به توسعه بازار و بهبود کارآیی قیمت شود.[27]
سامانههای الکترونیک میکوشند روشهایی به منظور خودکارشدن معاملات سهام ارئه کنند، لیکن به کارگیری سامانههای الکترونیک در بازارهای موجود نیازمند حمایت است.گرچه پیشرفتهای عرصه فنآوری پشتوانهای قوی برای به کارگیری سامانههای معاملاتی الکترونیک به شمار میرود، لیکن تا وقتی که این سامانهها نتوانستهاند تمامی کارکردهای سامانههای مبتنی بر تالارهای بورس و واسطههای انسانی از قبیل دلالان، بازار گردانان و کارشناسان را ایفا کنند، هنوز فضایی به منظورنقش آفرینی سامانههای سنتی باقی گذاردهاند. تداوم پیشرفتهای فنآوری و ECNها و به تبع آن تحول سامانههای معاملاتی اوراق بهادار همچنان مسائل و پرسشهایی را برای بررسی بیشتر باقی خواهد گذارد. چه موقع بازارهای الکترونیک سودمندترین بازارها در بازارهای بیثبات خواهند بود؟ کدام دسته از معاملهگران از ECNها استفاده خواهند کرد، نهادها و مؤسسات مالی مطلع یا سرمایهگذاران خرد؟ آیا معاملهگران حاضرند برای سرعت و ناشناختگی ECNها، به عنوان مزایای این سامانه مبلغ بیشتری پرداخت کنند؟ ECNها چه پیامدهایی به لحاظ بیثباتی بازار، هزینههای معاملاتی و دقت معاملاتی برای بازارهای موجود به همراه خواهند داشت؟ آیا این سامانهها توسعه همه جانبه و استفاده 24 ساعته از بازارهای جهانی الکترونیک را امکانپذیر میسازند؟[28]
نتیجهگیری
فنآوریهای نوین، بهویژه اینترنت ماهیت و شکل بازارهای بورس را دستخوش تغییر کرده است. دامنه این تغییر به حدی است که حتی سخن از یک انقلاب در حوزه بازار سرمایه به میان میآید. زمانی سرمایهگذاران برای انجام معاملات خود ناگزیر به حضور فیزیکی در یک مکان خاص (تالار بورس) بودند. این کار مستلزم صرف زمان و هزینه بیشتری بود. اما با شکلگیری بازارهای مجازی نیاز به حضور در تالار ازبین رفت و سرمایهگذاران از طریق رایانه سفارشهای خرید و فروش خود را وارد سامانههای معاملاتی الکترونیک کرده و مستقیماً با هم پیوند برقرار میکنند. بدین ترتیب، در پرداخت هزینههای بالای معاملاتی به کارگزاران صرفه جویی میکنند. با شکلگیری کارگزاران مجازی زمینه رقابت و در نتیجه توسعه کیفی خدمات کارگزاری فراهم شده است. شبکههای ارتباطی الکترونیک معادل یابی سفارشهای خرید و فروش را تسهیل کردهاند. دریافت و پرداختهای از طریق کارتهای اعتباری معتبر و مطمئن انجام میشود و نیازی به مراجعه حضوری سرمایهگذار به بانک نمیباشد. این تحول کمتر از یک انقلاب مالی نیست. تکامل یافتهترین شکل انقلاب بازار سرمایه را میتوان در بازار بورس الکترونیک "نزدک" مشاهده نمود. تمام محاسن و دستاوردهای بورس مجازی یا الکترونیک را میتوان در "نزدک" یافت. درحال حاضر شعبههای "نزدک" درسرتاسر دنیا در حال راهاندازی است. لیکن فراانقلابی به نام " بورس الکترونیک بینالمللی" که در افقهای فکری بلند مدیران "نزدک" قرار دارد، برای عملی شدن راهی درازدر پیش دارد. بورس الکترونیک به رغم دستاوردهای شگرف هنوز موانع و نقاط ابهامی پیش رو دارد. تحقق کامل بورس الکترونیک منوط به رفع تردیدهای عمومی سرمایهگذاران در خصوص معامله آنلاین است.کلاهبرداری مشتریان، جعل هویت، فساد پروندهای و سرقت ترسهای منطقی و مشروع علاقهمندان به معامله الکترونیک میباشد.در کارگزاریهای سنتی ارباب رجوع خواسته خود را به دقت برای کارگزار تشریح میکند.لیکن با توجه به حذف عامل انسانی در کارگزاریها و بازارهای الکترونیک نا امنیها افزایش مییابد. البته پیشرفتهای چشمگیر در تجارت الکترونیک و افزایش حجم فروشهای اینترنتی طی سالهای گذشته تااندازه زیادی از این نگرانیها کاسته است. نقائص فنی از اشکالات جدی بورسهای الکترونیک است که میتواند اعتماد سرمایهگذار را نسبت به این بازار از بین ببرد.شاید بتوان بزرگترین اشکال سرمایهگذاری آنلاین را فقدان درک مالی و تجربه معاملاتی سرمایهگذاران دانست. ممکن است سرمایهگذار به هنگام خرید سهام مورد نظر خود تحقیقات کافی بهعمل نیاورد، به تابلوهای خبری ناموثّق اعتماد کند و از اتاقهای گفتگو اطلاعات غلط دریافت کند.بهعلاوه، سرمایهگذار آنلاین در معرض خطر عدم آگاهی کامل از قواعد حاکم بر انواع معاملات قرار گیرد. در ایران، به رغم راهاندازی کارگزاریهای آنلاین و اجرایی شدن خرید و فروش سهام، بورس الکترونیک هنوز نوپا به شمار میآید و با چالشهای اساسی مواجه است. "نزدک" به عنوان پیشرفتهترین و موفقترین بورس الکترونیک دنیا میتواند، هم به لحاظ فنآوری و هم ساختارهای اجرایی و قانونی الگوی مناسبی برای پیشبرد بورس الکترونیک در ایران باشد.
سرمایهگذاری در بورس الکترونیک سرمایهگذار را وارد یک بازار بالقوه بیثبات، فاقد پشتوانه یا کم پشتوانه خواهد کرد. معامله در بورس الکترونیک،بهویژه در مراحل اولیه شکلگیری متضمن اشکالاتی از جمله بیثباتی هر چه بیشتر قیمت سهام، عدم نقد شوندگی و احتمال بیاعتمادی سرمایهگذار به اینترنت وتوانمندیهای فردیاش میباشد. گرچه برخی سرمایهگذاران ایده بورس الکترونیک را کارآمد و سودمند میپندارند، لیکن بسیاری از آنان به راحتی از صرفه جوییهای بورس الکترونیک به خاطر وجود یک امنیّت نسبی در بازارهای سنتی چشم پوشی میکنند. آیا سرمایهگذاران مزایایی همچون نقدشوندگی، کارمزدهای پایین معاملاتی، دسترسی آسان به اطلاعات را به امنیت و ثبات نسبی تالارهای فیزیکی بورس ترجیح میدهند یا خیر؟
منابع و مآخذ:
* دکتر ابولفضل شهرآبادی، دکترای مدیریت بازرگانی با گرایش حسابداری، مدیر تالار بورس منطقهای قزوین و استادیار دانشگاه آزاد اسلامی زنجان.
** محمود سلیمی، کارشناس تالار بورس منطقه ای قزوین